Tranh luận trách nhiệm của nghệ sĩ quanh concert "Về đây bốn cánh chim trời"

Những ngày qua, dư luận tiếp tục tranh cãi xoay quanh việc concert Về đây bốn cánh chim trời đột ngột hoãn sát giờ diễn. Mạng xã hội lan truyền nhiều đoạn tin nhắn được cho là giữa nhạc sĩ Vũ Quang Trung và bà Nguyễn Thị Hà – đại diện ban tổ chức, cho thấy hai bên không đạt được thống nhất về tiến độ thanh toán thù lao trước giờ biểu diễn.

Từ đây, trách nhiệm của nghệ sĩ và ban tổ chức trong một chương trình biểu diễn lớn, cách ứng xử của người làm nghệ thuật tiếp tục là chủ đề tranh luận. Một bộ phận khán giả cho rằng nghệ sĩ nên chia sẻ khó khăn với nhà sản xuất, vẫn bước lên sân khấu để tránh thiệt thòi cho những người đã mua vé; hoặc nghệ sĩ “nên diễn đến cùng vì khán giả rồi sau đó mới tính đến việc giải quyết tranh chấp pháp lý.

Ông Quang Cường – quản lý ca sĩ Quang Hà - cho rằng ban tổ chức và nghệ sĩ cần tìm cách tháo gỡ các khúc mắc về thù lao sau khi chương trình kết thúc, thay vì để mâu thuẫn nội bộ ảnh hưởng trực tiếp đến người xem.

Nghệ sĩ Vượng Râu không đồng tình với cách ứng xử của các ca sĩ trong show. Theo anh, họ đã nhận tiền bầu show, nhà sản xuất, dù là bao nhiêu phần trăm đi nữa mà không diễn thì khán giả phải chịu thiệt.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Văn hóa Phương Nam cho rằng có những nghề chỉ làm đúng hợp đồng thôi là chưa trọn đạo. Hợp đồng kinh tế là để bảo vệ quyền lợi đôi bên, nhưng lương tâm nghề nghiệp mới là thứ giữ cho xã hội không rơi vào vô cảm.

Bên cạnh đó cũng có các ý kiến nêu việc nghệ sĩ từng nhiều lần bị đặt vào thế khó trong các sự cố biểu diễn, khiến họ phải lựa chọn giữa việc tuân thủ quyền lợi, nghĩa vụ hợp đồng và áp lực đạo đức từ dư luận; rằng việc chương trình không đảm bảo các điều kiện đã cam kết là rủi ro mà ban tổ chức phải chịu trách nhiệm chính.

Nhà sáng tạo nội dung Lucas Luân Nguyễn cho rằng cần nhìn mối quan hệ nghệ sĩ – ban tổ chức dưới góc độ lao động và pháp lý. Theo anh, nghệ sĩ là người lao động sáng tạo, làm việc trên cơ sở hợp đồng bình đẳng, không phải “bên yếu thế” buộc phải chịu rủi ro thay cho nhà sản xuất.

Anh phân tích, cấu trúc thanh toán phổ biến 50% – 30% – 20% không phải là “nhận tiền trước để giữ chỗ”, mà là cách bảo đảm quyền lợi cho nghệ sĩ. 50% đầu là đặt cọc để giữ lịch, khai thác tên tuổi bán vé; 30% cho các chi phí tập luyện, tổng duyệt, di chuyển, quảng bá; 20% còn lại chỉ thanh toán khi nghệ sĩ hoàn thành nghĩa vụ biểu diễn.

Vì vậy, lập luận “đã nhận 50% thì phải diễn” là không phù hợp về bản chất hợp đồng. "Thù lao cho nghệ sĩ không phải chỉ để họ xuất hiện đúng hôm đó và lên sân khấu để hát rồi thôi, mà đang trả cho cả danh tiếng, thời gian chuẩn bị, tiếng nói và năng lực của họ. Đó là những thứ họ tốn cả đời để xây dựng. Nếu nghệ sĩ cảm thấy chương trình có những dấu hiệu không đảm bảo về điều kiện lao động cho họ, họ có quyền từ chối", Lucas Luân Nguyễn phân tích.

Một chuyên gia khác phân tích rằng trong một chương trình biểu diễn nghệ thuật, người có trách nhiệm với khán giả là nhà sản xuất vì họ hứa hẹn đem lại cho khán giả một chương trình chất lượng tương xứng với giá vé họ bán. Là bên cung cấp dịch vụ, nhà sản xuất phải làm việc và đàm phán với các nghệ sĩ để có chất lượng tương xứng.

Trách nhiệm của nghệ sĩ là đảm bảo chất lượng nghệ thuật xứng đáng với số tiền ban tổ chức trả cho mình. Ban tổ chức đã ký hợp đồng với nghệ sĩ là tính toán khả năng để trả được cho họ số tiền đúng tiến độ, nếu không đáp ứng được thì không nên ký hợp đồng.

Trước đó, nhạc sĩ Vũ Quang Trung - Giám đốc âm nhạc của chương trình, nêu ba lý do cốt lõi khiến concert không thể tiếp tục.

Thứ nhất là vướng mắc tác quyền khi nhiều tác phẩm của Trịnh Công Sơn và Văn Cao không được phép biểu diễn. “Công ty tác quyền đã gửi email chính thức tới các ca sĩ, yêu cầu không sử dụng những tác phẩm này. Đây là yếu tố pháp lý bắt buộc, không thể bỏ qua trong bất kỳ chương trình nghệ thuật nào”, nhạc sĩ này nói.

Thứ hai là ban tổ chức không thực hiện đúng các cam kết thanh toán theo hợp đồng đã ký. Thứ ba là quỹ thời gian còn lại không đủ để bảo đảm chất lượng nghệ thuật cho một chương trình có quy mô lớn.

Theo nhạc sĩ Vũ Quang Trung, với hơn 30 tác phẩm, gần 10 ca sĩ và khoảng 100 nghệ sĩ tham gia, chương trình cần ít nhất ba tháng chuẩn bị nghiêm túc. Dù vậy, vì sự trân trọng dành cho các nhạc sĩ tên tuổi, anh cùng các cộng sự bắt tay làm việc từ tháng 11/2025, trước cả khi hợp đồng chính thức được ký và chưa nhận bất kỳ khoản đặt cọc nào.

Hợp đồng với nhóm nhạc sĩ chính thức được ký ngày 9/12/2025, hợp đồng với ban nhạc được ký ngày 11/12/2025, các hợp đồng với dàn dây, dàn kèn, tốp ca được ký sau đó. Trong tất cả các hợp đồng đều ghi rõ trách nhiệm thanh toán theo tiến độ của nhà sản xuất và trách nhiệm hoàn thành công việc đúng hạn của bên thực hiện. Quyết định này không dựa trên cảm tính cá nhân mà đại diện cho trách nhiệm và quyền lợi của một tập thể hơn 100 nghệ sĩ.

Trong khi đó, ca sĩ Hồng Nhung cho biết, bản thân cô và các nghệ sĩ như nhạc sĩ Trần Mạnh Tuấn, ca sĩ Hà Trần, ca sĩ Tấn Minh... vẫn chưa nhận được bất kỳ phần trăm cát-sê nào, thậm chí chi phí di chuyển và ăn ở cũng phải tự chi trả.

Còn ca sĩ Phạm Thu Hà khẳng định do đã nhận 50% cát-sê theo thỏa thuận, cô và nhạc sĩ Vũ Thắng Lợi vẫn có mặt và thực hiện đầy đủ phần việc của mình cho đến phút cuối.

Chia sẻ với PV Báo điện tử VTC News, luật sư Hoàng Hà - Đoàn luật sư TP.HCM cho biết dưới góc độ luật pháp, trách nhiệm của các nghệ sĩ được xác định như sau: Đối với khán giả, nghệ sĩ không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Khán giả giao kết hợp đồng với ban tổ chức thông qua việc mua vé, nên ban tổ chức là đơn vị duy nhất có nghĩa vụ hoàn tiền và bồi thường cho khán giả.

Nếu ban tổ chức không thực hiện nghĩa vụ đến hạn, ví dụ không trả cát-sê đúng hạn theo hợp đồng, không đáp ứng điều kiện kỹ thuật, sân khấu tối thiểu đã cam kết làm cho việc biểu diễn không thể thực hiện đúng… thì nghệ sĩ có cơ sở pháp lý để không tiếp tục thực hiện theo đúng lịch mà không bị coi là “tự ý bỏ show”.

Vì vậy nếu hợp đồng quy định ban tổ chức phải thanh toán trước và đúng hạn mà họ không trả, nghệ sĩ có thể dựa Điều 411 Bộ luật Dân sự 2015 để hoãn biểu diễn (tức chưa lên sân khấu/không tiếp tục thực hiện) cho tới khi ban tổ chức thực hiện hoặc có biện pháp bảo đảm.

Nếu ban tổ chức vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hoặc hợp đồng có điều khoản cho phép rút lui khi không thanh toán, không bảo đảm điều kiện biểu diễn, nghệ sĩ có thể đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng theo Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015 và không phải bồi thường thiệt hại.

Ngược lại nếu nghệ sĩ rút lui không có căn cứ hoặc có căn cứ nhưng không thông báo, hoặc rút lui vì lỗi chủ quan, họ có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ và phải chịu trách nhiệm dân sự theo Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015 (trừ trường hợp bất khả kháng, hoặc lỗi hoàn toàn do bên kia).

Ngày 30/12/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, lệnh bắt bị can để tạm giam, lệnh khám xét khẩn cấp đối với Nguyễn Thị Thu Hà về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự và tiếp tục điều tra, làm rõ các vi phạm khác có liên quan (nếu có).

Tại cơ quan điều tra, bà Hà nói một trong những "quy trình sai lầm nhất của bản thân" là không thực hiện được tiến độ thanh toán với giám đốc âm nhạc và không đạt được thỏa thuận 50% trước chương trình và 50% sau chương trình.