Theo phóng viên Kristin Braswell của National Geographic, mỗi tách cà phê gắn với một câu chuyện. Với Việt Nam, đó là hành trình phản ánh tinh thần bền bỉ và khả năng thích nghi. Cà phê được các giáo sĩ Pháp đưa vào Việt Nam năm 1857. Ban đầu, giống cà phê Arabica được trồng thử nghiệm nhưng không phù hợp khí hậu, dần được thay thế bằng Robusta - loại cây dễ thích nghi, phát triển mạnh tại Tây Nguyên và khu vực phía Nam.
Cà phê sữa và cà phê trứng (phải) tại quán Hidden Gem Coffee, Hà Nội. Ảnh: Hoàng Giang.
Sau chiến tranh, cà phê trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực, góp phần tái thiết kinh tế, đặc biệt nhờ các chính sách đầu tư từ thập niên 1980. Hiện Việt Nam đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu cà phê, sau Brazil.
Trên thế giới, mỗi quốc gia có một cách thưởng thức riêng: người Italy uống espresso tại quầy bar; Senegal có cà phê Touba cay nồng bán ven đường; Mexico nổi tiếng với cà phê de olla thơm mùi quế và đinh hương; Indonesia gây tò mò với kopi joss - cà phê pha bằng cách nhúng than hồng. Trong bức tranh đó, Việt Nam nổi bật với văn hoá cà phê không chỉ để uống, mà để ngồi trò chuyện và kết nối, theo National Geographic.
Người Việt tạo ra những cách thưởng thức rất riêng. Phin - dụng cụ pha bằng kim loại nhỏ gọn cho ra ly cà phê đậm, sánh, thoảng vị khói từ hạt Robusta. Sữa đặc, vốn dễ kiếm hơn sữa tươi sau chiến tranh, trở thành thành phần quen thuộc. Khi sữa khan hiếm vào thập niên 1940, người dân đánh bông lòng đỏ trứng với đường, tạo nên cà phê trứng. Nguồn dừa dồi dào từ vùng nhiệt đới cũng làm nên cà phê dừa.
"Chúng tôi luôn biết cách biến thứ khan hiếm hay sẵn có thành điều đáng nhớ", Helen Le, nhà sáng tạo nội dung ẩm thực, sáng lập Helen’s Recipes cho biết.
Từ Tây Nguyên - nơi những nông trại Robusta trải dài trên cao nguyên đến TP HCM với các quán cà phê hẻm và xe đẩy góc phố bán cà phê sữa đá, cà phê hiện diện như một nghi thức cộng đồng. Người Việt nhâm nhi chậm rãi, trò chuyện và quan sát nhịp sống.
Quán cà phê đông kín khách ở ven sông Hàn, Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
"Ở Việt Nam, cà phê không chỉ là đồ uống mà là lối sống. Người ta uống để ngồi lại, để trò chuyện, để kết nối", Helen Le nói.
Sức hút đó ngày càng hấp dẫn du khách. Nhà sáng lập Nguyen Coffee Supply Sahra Nguyen nhận định thế hệ trẻ và các doanh nhân địa phương đang tái định hình văn hóa cà phê bằng niềm tự hào, chú trọng từ khâu trồng trọt, rang xay đến trải nghiệm quán.
"Cà phê Việt Nam giàu tay nghề và tâm huyết, nhưng từng bị nhìn nhận thiếu công bằng. Tôi muốn thay đổi điều đó", Sahra Nguyen nói.
Tại Hà Nội, quán cà phê xuất hiện gần như ở mọi góc phố. Barista Trần Đức Thắng, Trưởng bộ phận cà phê của Capella Hanoi gợi ý cà phê Nhân với Robusta đậm vị, Gạt Tàn Coffee nổi tiếng với cà phê caramel muối, hay XLIII Coffee chuyên cà phê rang nhạt, pha thủ công.
Tại Capella Hanoi, chương trình Coffee Trail & Cupping Experience giúp du khách tìm hiểu lịch sử và thổ nhưỡng cà phê Việt, từ các vùng trồng nổi tiếng như Arabica Sơn La hay Typica ở Đà Lạt.
"Nếm thử cho phép du khách cảm nhận linh hồn cà phê. Khi khách bắt đầu đặt câu hỏi về nguồn gốc và hương vị, chúng tôi biết mình đã khơi gợi được sự tò mò", Thắng nói.
Cũng tại đây, bartender Nguyễn Ngọc Khánh đưa hạt cà phê Đắk Lắk vào thế giới cocktail, kết hợp cùng rượu mùi cà phê từ nhà chưng cất Ve De Di. Những ly espresso pha cùng rượu amaro ủ lạnh, lắc nitơ mịn như nhung đang đưa cà phê Việt bước vào không gian vừa truyền thống vừa hiện đại.
Cách Hà Nội gần hai giờ bay, Đà Nẵng mang phong vị cà phê đơn giản. "Một chiếc ghế thấp, ly cà phê nhỏ đậm như shot, ngồi trò chuyện cả buổi sáng", Helen Le mô tả. Các quán như Trình Coffee với cà phê bơ (cà phê muối), A La Café trong hẻm nhỏ, hay trải nghiệm pha cà phê tại InterContinental Danang Sun Peninsula Resort đều thu hút du khách.
Hạt cà phê được trưng bày trong quán cà phê đặc sản để khách lựa chọn thưởng thức. Ảnh: Trần Quỳnh
Tại Hội An, hơn 100 quán cà phê nằm dọc phố đi bộ, hẻm đèn lồng hay cánh đồng lúa. Four Seasons Resort The Nam Hai tổ chức trải nghiệm thử cà phê hàng tuần, trong khi ThanhUyen Roastery kết hợp kinh doanh với hoạt động cộng đồng, hỗ trợ người khuyết tật.
Mỗi giai đoạn lịch sử đều để lại dấu ấn trong văn hóa cà phê Việt. "Cà phê đến Việt Nam thời thuộc địa, nhưng qua nhiều thế hệ, nó trở thành của riêng chúng tôi. Mỗi ngụm cà phê mang theo ký ức, sức bền và hy vọng", Trần Đức Thắng nói.
National Geographic là tạp chí khoa học, khám phá nổi tiếng của Mỹ, ra đời năm 1888. Ấn phẩm này chuyên đăng tải các bài viết và hình ảnh chuyên sâu về địa lý, thiên nhiên, khoa học, lịch sử, văn hóa và du lịch, gây ấn tượng bởi cách kể chuyện cuốn hút cùng chất lượng nhiếp ảnh cao.
Với phạm vi phát hành toàn cầu, National Geographic được đánh giá là một trong những thương hiệu truyền thông có ảnh hưởng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn môi trường, đa dạng sinh học và các giá trị văn hóa bản địa.
(Theo National Geographic)
