Mâm cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp gồm những gì?

Theo TS. Đinh Đức Tiến - giảng viên Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), để chuẩn bị chu đáo cho Tết ông Công ông Táo, các gia đình sẽ chuẩn bị mua sắm một số lễ vật như hương, hoa, trái cây, trầu cau, nước lã... và tiền vàng.

Ngoài ra, lễ vật còn có 3 bộ mũ, áo, hia (gồm 2 ông và 1 bà). Trong đó, mũ của ông có cánh chuồn để thẳng, còn mũ của bà không có cánh chuồn.

Tùy thuộc vào từng năm, tương ứng với ngũ hành mà màu sắc của các bộ mũ, áo, hia cũng khác nhau.

Đặc biệt, lễ vật cúng ông Công ông Táo không thể thiếu cá chép sống, tượng trưng cho phương tiện để Táo quân cưỡi về trời. Khi lễ cúng hoàn tất, gia chủ thường phóng sinh cá chép ra sông, hồ.

Nếu không có điều kiện, các gia đình có thể thay thế bằng cá chép giấy.

TS. Đinh Đức Tiến cho hay, ngoài các lễ vật kể trên, tùy thuộc vào điều kiện mà mỗi gia đình có thể cúng cơm chay hoặc mặn.

Mâm cúng mặn thông thường gồm các món như thịt gà, giò, món xào, món canh chân giò nấu măng/canh xương, nem rán/chả giò...

Tuy nhiên, tùy thuộc vào quan niệm của từng vùng miền, tập tục của từng địa phương và điều kiện kinh tế của mỗi gia đình mà các món ăn trong mâm cúng ông Công ông Táo có thể có chút khác biệt.  

GS. Trần Lâm Biền - nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, từng chia sẻ trên VietNamNet, lễ cúng ông Công ông Táo không nhất thiết phải mâm cao cỗ đầy hay cúng bái những món vàng mã đắt tiền… Tùy điều kiện cụ thể, mỗi gia đình sẽ chuẩn bị mâm cỗ cúng khác nhau.

Mâm cỗ cúng ông Táo theo truyền thống của người Bắc sẽ có những món cơ bản sau:

1 đĩa gạo, 1 đĩa muối

1 con gà trống luộc được tỉa ớt hoặc hoa hồng (có thể thay thế bằng thịt lợn luộc)

1 bát canh mọc hoặc canh măng

1 đĩa xào thập cẩm

1 đĩa giò, chả rán hoặc thịt đông

1 đĩa xôi gấc

1 đĩa chè kho

Cá chép (sống hoặc rán), vì theo quan niệm, cá chép là phương tiện để ông Táo lên trời. Nếu là cá chép sống, sau khi cúng, người dân sẽ mang đi phóng sinh.

Mâm cúng của người miền Trung không có áo mũ, vàng mã cho các Táo như miền Bắc nhưng người miền Trung thường dâng lên một con ngựa bằng giấy, có yên cương đầy đủ, đốt vàng mã cùng nhiều lễ vật khác. Ngoài các món cơ bản, trong mâm cơm cũng có cá ngừ hay cá thu...

Theo sách “Đặc khảo về tín ngưỡng thờ gia thần” của Huỳnh Ngọc Trảng - Nguyễn Đại Phúc, NXB Văn hóa Văn nghệ, tục tiễn ông Táo về trời của người dân Nam Bộ phải có bộ giấy “cò bay ngựa chạy”, mang ý nghĩa ngựa chở ông Táo đi đường bộ rồi cò chở ông Táo bay về trời.

Gia chủ thường bày mâm cúng ông Táo tại bếp. Thủ tục cúng đơn giản, đặt lư hương với đĩa trái cây, bánh trái, chén chè trôi nước, đĩa kẹo làm từ mè đen và đậu phộng…