Thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh có gần 160 hộ với hơn 700 nhân khẩu, chủ yếu là bà con dân tộc Nùng sinh sống.
Tại đây có 17 hộ còn giữ được nếp nhà truyền thống trình tường và mái ngói âm dương cổ kính.
Những ngôi nhà trình tường có tuổi đời hàng trăm năm, được làm từ đất và không có kèo, cột chống. Mái nhà lợp ngói âm dương đã nhuốm màu thời gian nhưng vẫn còn vẹn nguyên, vững chãi giữa thiên nhiên, núi rừng.
Theo chia sẻ của ông Lăng Quốc Kỳ (ở thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn), những ngôi nhà trình tường này có đặc điểm ấm vào mùa đông, mát vào mùa hè nên phù hợp với khí hậu và tập quán của đồng bào dân tộc miền núi.
"Để làm được những ngôi nhà trình tường, người Nùng ở Bắc Hoa phải mất từ 3 tháng đến hơn nửa năm để chuẩn bị và xây dựng, tùy vào quy mô và diện tích", ông Kỳ cho biết thêm.
Nét độc đáo trong kiến trúc nhà trình tường của người Nùng ở Bắc Hoa là được làm hoàn toàn từ các nguyên liệu tự nhiên, thiết kế đơn giản.
Tường nhà được làm hoàn toàn bằng đất sét nện chặt với mật mía; dày khoảng 40-50cm, cao 2-3m.
Mái nhà lợp bằng ngói âm dương.
Bà Lường Thị Lan (người dân thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn) chia sẻ, ngói âm dương là biểu tượng kiến trúc và nét văn hóa độc đáo của người Nùng. Ngói được làm hoàn toàn thủ công từ đất sét ở địa phương, nung bằng củi trong các lò thủ công truyền thống suốt nhiều ngày đêm. Ngói có độ bền cao, giúp ngôi nhà mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông.
“Ngói bao gồm hai loại là ngói âm (viên nằm ngửa) và ngói dương (viên úp lên trên), tạo nên những đường rãnh giúp thoát nước nhanh và thông gió tốt. Cách lợp này biểu trưng cho sự hài hòa giữa trời và đất, âm và dương trong triết lý sống của đồng bào Nùng chúng tôi”, bà Lan chia sẻ.
Đến Bắc Hoa, du khách sẽ ấn tượng bởi những ngôi nhà vách đất, mái ngói âm dương và khoảng sân rộng trước hiên.
