Ký ức không thể quên về “Chào em cô gái Lam Hồng”
Nhạc sĩ Ánh Dương tên thật là Lê Văn Huyền, sinh năm 1935 tại xã Sơn Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An).
Ông sớm tham gia cách mạng rồi bén duyên nghệ thuật, trở thành nghệ sĩ của Đoàn văn công Quân khu 4.
Nhạc sĩ Ánh Dương viết đa dạng thể loại nhạc, từ ca khúc, hợp xướng, nhạc kịch đến nhạc giao hưởng… Vốn được đào tạo bài bản về thanh nhạc, các tác phẩm của ông đều được xây dựng cấu trúc bài bản, đòi hỏi tính chuyên môn cao.
Trong đó, Chào em cô gái Lam Hồng là tác phẩm nổi tiếng nhất. Bài hát tạo dấu mốc quan trọng, lưu dấu tên tuổi ông trong lịch sử âm nhạc.
Tác phẩm được sáng tác vào mùa hè năm 1967, được nhạc sĩ sáng tác theo đơn đặt hàng của 1 đồng chí chủ nhiệm chính trị Tỉnh đội Hà Tĩnh.
Ít ai biết thời điểm viết ca khúc, nhạc sĩ Ánh Dương mang trong lòng nhiều nỗi lo. Vợ nhạc sĩ khi ấy ở hậu phương đang mang thai đứa con đầu lòng sắp sinh. Ông sợ chiến tranh khiến vợ chồng chia cách, gia đình ly tán.
Dọc tuyến đường về, nhạc sĩ Ánh Dương chứng kiến cảnh các nữ thanh niên xung phong xả thân để san đường. Giữa khung cảnh bom đạn dội ào ào, các cô thanh niên vẫn làm việc, gương mặt sáng bừng dưới ánh trăng đêm.
Chính hình ảnh lãng mạn trong thời khắc sinh tử ấy khiến nhạc sĩ rung động để viết những lời ca. Bài hát có đoạn: “Hoà tình em từ những viên đá nhỏ/Đêm đêm hát trên đường quê nhà/ Đường rộn ràng những chuyến xe qua/ Tình nghĩa quê em sáng tỏ như ánh trăng đêm rằm”…
Bài hát với giai điệu vui tươi, tiết tấu réo rắt như thúc giục, truyền động lực đến quân và dân vượt gian khó trong mưa bom lửa đạn và được phổ biến qua chương trình ca nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam, với giọng ca NSƯT Kiều Hưng, sau này là NSND Trung Đức, NSND Lê Dung.
Thời gian qua, ca sĩ trẻ Viết Thu thể hiện bài hát theo phong cách amapiano, thu hút hàng chục triệu view trên mạng xã hội.
Nhạc sĩ Ánh Dương xem bài hát ra đời như một cơ duyên, bởi tác phẩm được nâng đỡ từ cả một đời sống, một thời đại và một hành trình tích lũy âm thầm, bền bỉ suốt nhiều năm tháng trước đó.
Con gái chia sẻ về ca khúc "Chào em cô gái Lam Hồng"
Sau này, khi hòa bình lặp lại, ông nói với con cháu: “Làm văn nghệ lúc đó làm cho vui, thích thì làm thôi, có ai nghĩ đến tiếng tăm gì đâu. Bài hát hay tự nó nổi tiếng”.
Thành công của Chào em cô gái Lam Hồng giúp tên tuổi nhạc sĩ Ánh Dương nổi tiếng. Dẫu vậy, hào quang của ca khúc khiến nhiều người lầm tưởng cả sự nghiệp ông chỉ có mỗi 1 bài thành danh. Nhưng thực tế Ánh Dương có nhiều tác phẩm ấn tượng như: Tạm biệt em, Tiếng trống tòng quân, Dốc lòng dốc sức giải phóng miền Nam, Hoa đào nở trên biên giới… hay nổi bật như bản hợp xướng Vinh quang quân khu chúng ta (1958) đã vang lên trên các chiến trường khu 4.
Ông không buồn vì nhiều người đôi khi chưa nhớ mặt gọi tên, luôn lạc quan tin rằng những giai điệu của mình chắc chắn còn ở lại với đời hệt tính cách của ông - âm thầm, bền bỉ như nốt trầm lặng lẽ.
Gia tài khiêm tốn và nguyện vọng cuối đời dang dở
Trong ký ức của NSƯT Thu Giang, cha chị là một người mực thước, kín đáo. Ông sống giản dị, khiêm nhường, từ bữa ăn, bộ quần áo đến lối giao tiếp hàng ngày. Nhạc sĩ yêu thích ca hát, sáng tác và không màng danh lợi, tiền bạc.
Năm 2005, khi đã cán mốc 70 tuổi, nhạc sĩ vẫn viết nhạc. Căn phòng làm việc nhỏ của ông trên gác xếp chất đầy sách báo, bản thảo. Hình ảnh người đàn ông mái tóc bạc phơ cặm cụi ngồi viết đến tận 2-3 giờ sáng dần trở nên quen thuộc với các con cháu trong nhà.
“Cha thầm lặng, hào sảng, khen là khen thật mà chê cũng chê rất thẳng. Ông yêu thương gia đình, nếu con cháu làm ông buồn ông có thể khóc ngay. Nhạc sĩ không đòi hỏi xã hội hay các đoàn thể phải làm cho mình cái này cái kia”, chị Giang hồi tưởng về đấng sinh thành.
Vì lẽ đó, nhạc sĩ Ánh Dương vắng bóng trong các sự kiện tôn vinh, chương trình kỷ niệm thường thấy. Thứ duy nhất nhạc sĩ có được là đĩa CD tài liệu nói về bài hát Chào em cô gái Lam Hồng do Đài Phát thanh Truyền hình Hà Tĩnh thực hiện nhân dịp ông đón nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật vào tháng 3/2007.
Là người con duy nhất nối nghiệp cha, NSƯT Thu Giang lên kế hoạch cho đêm nhạc từ lâu. Chị tự lên ý tưởng, miệt mài tập luyện cùng dàn nhạc, dàn hợp xướng và lo liệu mọi khâu. Chương trình tổ chức đầu tháng 1/2026 tại Nhạc viện TPHCM tạo hiệu ứng lan tỏa tốt.
Qua đêm nhạc, chị tin cha đã quay trở lại với khán giả bằng giai điệu âm nhạc, bằng tâm huyết, bằng cả cuộc đời khát khao được cống hiến.
Tình yêu và nỗi day dứt dành cho người vợ quá cố
Sinh thời, nhạc sĩ Ánh Dương có 2 tình yêu lớn, một là tình yêu dành cho âm nhạc và tình yêu thứ hai là người vợ của mình - nữ ca sĩ Nguyễn Thị Hồng Mậu.
Bà Mậu vốn công tác tại Đoàn Văn công Quân khu 5, đồng thời là người thể hiện thành công các ca khúc nổi tiếng trong sự nghiệp của nhạc sĩ Ánh Dương.
NSƯT Thu Giang chia sẻ về tình yêu của nhạc sĩ Ánh Dương dành cho vợ:
Chính định mệnh âm nhạc giúp họ gặp gỡ, dìu dắt nhau thăng hoa trong nghệ thuật và dựng xây tổ ấm tròn đầy. Bà xã còn là người chắp cánh để nhạc sĩ được thăng hoa với những nốt nhạc.
Dẫu vậy, hạnh phúc của họ không bền lâu khi bà Mậu mắc bạo bệnh rồi qua đời năm 2005. Sự ra đi của bà trở thành khoảng lặng buồn với nhạc sĩ, khiến ông mất tinh thần và ôm nỗi tiếc nuối khôn nguôi.
Một thời gian dài nhạc sĩ Ánh Dương trăn trở, day dứt vì chưa kịp bù đắp nhiều cho vợ. Cả đời bôn ba bên ngoài, đến khi nghỉ hưu, người bạn đời đã bỏ ông đi quá sớm. Nỗi nhớ nhung bóng hình vợ cứ quấn lấy nhạc sĩ, khiến ông đổ bệnh rồi suy kiệt dần.
“Mẹ tôi người Nam, khéo nấu ăn với các món tôm rim, cá kho, canh chua… Khi mẹ mất nhiều năm, các con thỉnh thoảng nấu lại món tủ của bà. Cha cầm bát cơm ăn, vừa gắp 1 đũa mà mắt ông ngấn lệ vì thương nhớ vợ”, NSƯT Thu Giang nhớ lại.
Vì tôn thờ bà xã, nhạc sĩ quyết định sống độc thân cho tới ngày cuối đời.
Thời gian dài trước khi mất, nhạc sĩ Ánh Dương bị tai biến. Căn bệnh khiến ông không thể đi lại, cũng chẳng nói được lời nào. Năm tháng cuối đời, nhạc sĩ lúc nhớ lúc quên, riêng ký ức về kháng chiến, về người vợ và các con luôn in đậm trong ông.
Nhạc sĩ mất trong giấc ngủ, tại chính ngôi nhà thành phố Vinh, nơi ông đã sống bên vợ con thời trẻ. Ông rời “sân khấu cuộc đời” âm thầm như cách đã sống, đã làm việc và cống hiến.
Gia tài lớn nhất nhạc sĩ Ánh Dương để lại là gì?, đặt câu hỏi cho NSƯT Thu Giang, chị bảo đó chính là các bài ca đi cùng năm tháng.
Từ khi nhạc sĩ mất, số tiền tác quyền từ các ca khúc được con gái thay mặt cha nhận hàng năm. Theo tâm nguyện của ông, cả nhà lập quỹ học bổng riêng cho các con cháu trong nhà. Mỗi khi có người đạt thành tích cao trong học tập, thi cử, họ sẽ trích tiền này ra tặng thưởng như sự khích lệ.
“Đây là tài sản quý giá về mặt tinh thần của cả nhà. Nó là món quà, đồng thời là lời nhắc nhở các con cháu phải noi gương ông không ngừng học tập, yêu lao động và giữ sự khiêm tốn giản dị. Đó có lẽ là điều ông muốn để lại cho hậu thế”, chị Giang kể.
NSND Trung Đức hát "Chào em cô gái Lam Hồng"
