Mỗi dịp Tết, áo dài lại trở thành tâm điểm của đời sống thời trang Việt. Tuy nhiên, mùa Tết năm nay, bên cạnh sự phong phú về màu sắc và chất liệu, một chi tiết tưởng chừng rất nhỏ lại bất ngờ châm ngòi cho tranh cãi gay gắt trên mạng xã hội.
Đó là những chiếc khuy áo dài được thiết kế theo kiểu thắt dây, hoa nổi, tua rua, khiến không ít người cho rằng áo dài mang “hơi thở ngoại lai”, thậm chí bị quy kết là làm hỏng trang phục truyền thống.
Nhiều thiết kế áo dài Tết năm nay có chi tiết khuy áo cầu kỳ (Ảnh: Threads).
Trên một số diễn đàn thời trang, các mẫu áo dài sử dụng khuy thắt tay, khuy hoa nổi đặt lệch thân hoặc phụ kiện đi kèm như tua rua, nơ dây dài liên tục nhận về ý kiến trái chiều.
Nhiều ý kiến cho rằng những chi tiết này gợi liên tưởng trực tiếp đến trang phục của nước ngoài hơn là áo dài Việt Nam, vốn quen thuộc với hàng khuy bọc vải chạy dọc thân áo, bố cục tiết chế và tinh thần thanh nhã.
“Không hiểu năm nay các thương hiệu áo dài suy nghĩ sao mà thi nhau dùng mấy kiểu khuy áo này. Làm áo dài truyền thống mà lại dùng nút kiểu tàu, hoa văn, phụ kiện nhìn rất Trung Quốc. Cảm giác khó chịu vô cùng”, một tài khoản bình luận.
Có người bày tỏ cảm giác khó chịu, cho rằng việc pha trộn chất liệu khiến áo dài mất đi bản sắc vốn có. Thậm chí, có ý kiến lo ngại nếu xu hướng này kéo dài, các thế hệ sau sẽ dần mơ hồ về sự khác biệt giữa trang phục Việt Nam và trang phục Trung Quốc.
Ở chiều ngược lại, một số người cho rằng bản thân người bán hoặc người mua chưa chắc đã phân biệt rõ khuy áo truyền thống Việt Nam với khuy thắt tay của Trung Quốc.
Việc thời trang nhập khẩu tràn lan, đặc biệt là các sản phẩm thời trang từ nước ngoài, cũng góp phần tạo nên sự “quen mắt”, khiến nhiều chi tiết ngoại lai dần được chấp nhận một cách vô thức.
Tuy nhiên, nhiều người cho rằng khi đã gắn mác “áo dài” để kinh doanh, các thương hiệu buộc phải có trách nhiệm tìm hiểu nghiêm túc về lịch sử và đặc trưng văn hoá.
“Sáng tạo là quyền của nhà thiết kế, nhưng văn hoá thì không thể tuỳ tiện. Làm sai thì phải chịu, không thể biện hộ bằng lý do không biết”, một bình luận nhấn mạnh.
Những chi tiết khuya áo, tay áo được cho là ngoại lai, gây tranh cãi trên mạng xã hội (Ảnh: Threads).
Chia sẻ về vấn đề này, nhà thiết kế Lê Trần Đắc Ngọc nhìn nhận, việc công chúng quan tâm và tranh luận gay gắt về áo dài là tín hiệu tích cực, cho thấy xã hội Việt Nam ngày càng có ý thức rõ ràng về bản sắc văn hoá.
Theo nhà thiết kế, nếu xét thuần tuý ở góc độ học thuật, các chi tiết như khuy thắt tay, hoa cài nổi hay nút trang trí dạng dây không phải là yếu tố độc quyền của riêng xườn xám Trung Quốc. Chúng từng xuất hiện trong nhiều nền phục trang Á Đông, trong đó có áo dài Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX, đặc biệt ở các mẫu lễ phục và áo dài cải biên miền Bắc.
Tuy nhiên, điểm mấu chốt của tranh cãi không nằm ở từng chi tiết riêng lẻ, mà ở tổng thể ngôn ngữ tạo hình. Khi kiểu khuy, bố cục hoạ tiết, độ ôm thân, tỷ lệ cổ - vai - ngực cùng lúc nghiêng mạnh về tinh thần sườn xám, cảm giác “lai căng” là điều khó tránh khỏi.
“Tôi cho rằng, những chia tiết đó không hẳn là không phù hợp, mà là chưa đủ chặt chẽ về bản sắc”, NTK Lê Trần Đắc Ngọc nhận định.
Theo anh Ngọc, nhiều mẫu áo dài gây tranh cãi thực chất được may khá chỉn chu, có giá trị thẩm mỹ riêng. Tuy nhiên, trong hệ quy chiếu văn hoá của áo dài Việt Nam, phần ngôn ngữ trang trí đang lấn át cấu trúc truyền thống.
"Nếu các nhà thiết kế tiết chế bớt những chi tiết mang tinh thần ngoại lai, đồng thời làm nổi bật hơn tỷ lệ tà áo, đường xẻ, độ rủ của thân và phom cổ đặc trưng, sự giao thoa văn hoá sẽ trở nên thuyết phục hơn", anh Ngọc nhận định.
Khuy áo dài truyền thống (Ảnh: Threads).
Theo nhà thiết kế Đắc Ngọc, câu chuyện khuy áo dài Tết vì thế không chỉ là tranh luận về một chi tiết trang trí, mà phản ánh mối quan hệ giữa sáng tạo và trách nhiệm văn hoá.
Trong bối cảnh thị trường thời trang ngày càng sôi động, áo dài với tư cách là biểu tượng càng đòi hỏi người làm nghề phải có nền tảng hiểu biết lịch sử vững vàng và sự tỉnh táo trong lựa chọn ngôn ngữ thiết kế.
