Nhạc sĩ An Thuyên (1949-2015) sinh ra và lớn lên tại Nghệ An, vùng quê giàu truyền thống văn hóa nghệ thuật. Gia đình ông vốn là gánh hát, cha và các anh chị đều là diễn viên, nên ngay từ nhỏ ông đã bén duyên với nghệ thuật. Năm 11 tuổi, An Thuyên biết thổi sáo, kéo nhị và theo đoàn của gia đình đi lưu diễn khắp nơi. Đến năm 15 tuổi, ông bắt đầu sáng tác ca khúc đầu tiên.
Nhạc sĩ An Thuyên.
Ông theo học tại Trường Văn hóa Nghệ thuật Nghệ An. Tốt nghiệp, ông về làm việc tại Phòng Văn nghệ của Ty Văn hóa Nghệ An. Năm 1975, ông nhập ngũ và hai năm sau được điều về công tác tại Đoàn Văn công Quân khu 4.
Từ năm 1981-1988, ông học Nhạc viện Hà Nội. Tốt nghiệp xong, ông công tác tại Phòng Văn nghệ Quân đội. Đến năm 1992, ông chuyển sang công tác ở Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Sau này, ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa VII.
Trong suốt sự nghiệp sáng tác, âm nhạc của An Thuyên luôn gắn liền với vẻ đẹp của làng quê Việt Nam, với sự mộc mạc, ngọt ngào của dân ca. Ông xây dựng cho mình lối đi riêng, đậm đà bản sắc dân tộc, qua hàng loạt ca khúc mang âm hưởng dân gian như Ca dao em và tôi, Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác, Hành quân lên Tây Bắc, Em chọn lối này, Thơ tình của núi, Chín bậc tình yêu, Huế thương, Hà Nội tình yêu tôi, Biển và em...
An Thuyên là nhạc sĩ đầu tiên tại Việt Nam được phong quân hàm Thiếu tướng.
Với những đóng góp lớn cho âm nhạc nước nhà, nhạc sĩ An Thuyên từng nhận nhiều giải thưởng uy tín: Giải thưởng Bộ Quốc phòng với Hành quân lên Tây Bắc (1984) và Thơ tình của núi (1994); Giải Nhất Bộ Văn hóa - Thông tin và Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho Khi xe tăng qua miền quan họ (1985) và Mẹ Việt Nam anh hùng (1995); Giải Nhì Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho Chín bậc tình yêu (1992).
Ông được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba (2001), Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (2007) và trở thành nhạc sĩ đầu tiên tại Việt Nam được phong quân hàm Thiếu tướng vào ngày 2/1/2008.
Năm 2007, nhạc sĩ An Thuyên từng được đặc cách phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân dù trước đó chưa được phong Nghệ sĩ Ưu tú - trường hợp chưa từng có trong lịch sử xét tặng danh hiệu nghệ thuật ở Việt Nam. Thông tin này gây bất ngờ với nhiều người và với chính nhạc sĩ bởi năm đó nhạc sĩ cũng là thành viên của Hội đồng xét phong tặng danh hiệu cấp Bộ. Sau đó, nhạc sĩ An Thuyên đã từ chối.
Đạo diễn Bông Mai – con gái cố nhạc sĩ từng chia sẻ rằng ông vốn không phải người ham danh hiệu. Lúc sinh thời, dù đang giữ cương vị Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhạc sĩ Việt Nam, ông đã chủ động xin rút để nhường cơ hội cho lớp nghệ sĩ trẻ.
Không chỉ là nhạc sĩ tài hoa, An Thuyên còn là người thầy mẫu mực, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ ca sĩ nổi tiếng như Hồ Quỳnh Hương, NSND Phạm Phương Thảo, Ngọc Anh, Vương Dung...
Ca sĩ Hồ Quỳnh Hương từng chia sẻ, khi cô học tại Đại học Văn hóa nghệ thuật Quân đội, nghệ sĩ An Thuyên làm Hiệu trưởng. Ông chính là người thầy đầu tiên đã định hướng cho cô đến với con đường nghệ thuật.
NSND Phạm Phương Thảo chia sẻ rằng với cô, nhạc sĩ An Thuyên là “người thầy gần gũi, độ lượng và nhân ái vô bờ”, luôn xóa bỏ khoảng cách để đồng hành với học trò.
Không chỉ là nhạc sĩ tài hoa, ông còn dìu dắt nhiều thế hệ ca sĩ.
Bên cạnh những thành công rực rỡ trong âm nhạc, nhạc sĩ An Thuyên luôn tự hào vì có gia đình đầm ấm, vợ và các con đều yêu nghệ thuật, làm nghệ thuật. Vợ ông là nghệ sĩ Ngô Huyền Lâm, con trai là nhạc sĩ An Hiếu, con gái là ca sĩ Bông Mai.
Cố nhạc sĩ An Thuyên từng tâm sự: “Tôi thường nói với các con rằng bố mẹ ra đi với hai bàn tay trắng, những gì mà gia đình mình có được như hôm nay đều bắt nguồn từ củ khoai, củ sắn, từ điệu dân ca, từ hồn vía quê hương xứ Nghệ, và điều quan trọng nhất của người làm nghệ thuật là cái tâm.
Tôi thường dặn con trai, khi con ra đường gặp hoàn cảnh thương tâm phải biết rơi nước mắt thì nốt nhạc của con mới có ý nghĩa. Tôi cũng dạy con rằng mọi sáng tạo đều phải bắt nguồn từ cuộc sống, nếu không, những bản nhạc sáng tác ra cũng như là một thứ thời trang …”.
Năm 2015, nhạc sĩ An Thuyên rời cõi tạm, để lại nỗi tiếc thương vô hạn cho gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, học trò và những khán giả yêu âm nhạc. Dù nhạc sĩ đã ra đi, nhưng di sản âm nhạc của An Thuyên vẫn sống mãi, và trở thành một phần không thể thiếu của dòng chảy âm nhạc Việt Nam.
