Theo báo cáo “Phân tích hiệu quả sinh lời của phim Hàn Quốc năm 2024” do Hội đồng Điện ảnh Hàn Quốc (KOFIC) công bố, chi phí sản xuất ròng trung bình của một bộ phim thương mại phát hành trong năm qua vào khoảng 9,5 tỷ won (tương đương 6,56 triệu USD).
Với ngân sách này, tiền lương chiếm tỷ trọng lớn nhất, lên tới 43%, tương đương khoảng 4,13 tỷ won. Riêng thù lao dành cho diễn viên đã đạt mức 1,8 tỷ won (khoảng 1,24 triệu USD), phần còn lại rơi vào khoảng 2,3 tỷ won, chi cho đội ngũ hậu trường như quay phim, ánh sáng, thiết kế mỹ thuật, dựng phim.
Như vậy, gần một nửa ngân sách sản xuất của mỗi dự án được dùng để trả lương. So với các hạng mục khác như thiết bị, vận hành trường quay hay hậu kỳ, chi phí nhân công đang trở thành gánh nặng lớn nhất đối với các nhà sản xuất.
Cát-xê diễn viên ổn định ở mức cao
Dữ liệu của KOFIC cho thấy tỷ lệ thù lao diễn viên trên tổng chi phí sản xuất đã duy trì ở mức cao trong nhiều năm. Con số này lần lượt là 20% (2019), 19% (2020), 16% (2021), 19% (2022), 18% (2023) và tiếp tục giữ 18% trong năm 2024.
Sau giai đoạn sụt giảm ngắn hạn trong thời kỳ dịch bệnh, tỷ trọng cát-xê đã phục hồi và ổn định trong khoảng 18-19%. Xu hướng này cho thấy thói quen sản xuất ưu tiên việc đánh bóng tên tuổi, các dự án lớn thường mời diễn viên hạng A nhằm bảo đảm sức hút phòng vé.
Phim Toàn trí độc giả của Lee Min Ho, Ahn Hyo Seop, Jisoo (BlackPink) bị chê thê thảm, chật vật hòa vốn.
Chiến lược dựa vào ngôi sao có thể giúp tăng cơ hội thành công cho phim trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt. Nó cũng đồng nghĩa với việc chi phí đầu tư ban đầu tăng mạnh, khiến rủi ro tài chính trở nên lớn hơn nếu tác phẩm không đạt kỳ vọng doanh thu.
Một nhà sản xuất chia sẻ: “Giá trị của các ngôi sao đã bị ‘đóng khung’ như giá thị trường do sự cạnh tranh khốc liệt giữa các công ty. Nếu cố gắng hạ thù lao, việc mời diễn viên hàng đầu sẽ trở nên rất khó. Không ai muốn phá vỡ mặt bằng chung”.
Trong khi đó, tiền lương của đội ngũ hậu trường lại gắn trực tiếp với điều kiện lao động và thời gian làm việc nên gần như không còn dư địa để cắt giảm. Điều này khiến mô hình chi tiêu tập trung vào cát-xê ngày càng ăn sâu trong ngành.
Dark Nuns của Song Hye Kyo cũng là "bom xịt".
Thực tế này cũng làm dấy lên nhiều tranh luận. Trên các diễn đàn, khán giả bày tỏ bức xúc: “Diễn viên cứ thế giàu lên, kể cả khi dự án thất bại và bị chê tơi tả”, “Họ chỉ nên nhận thù lao tương xứng với doanh thu phim mang lại”, “Lúc nào cũng thuê đi thuê lại vài gương mặt quen thuộc rồi lại than cát-xê cao, thật buồn cười”.
Một số ý kiến khác cho rằng mức thù lao của sao Hàn đang tiệm cận Hollywood là điều khó hiểu. Điều này phơi bày sự mất cân đối trong cơ cấu chi phí của ngành điện ảnh.
Doanh thu thu hẹp, rủi ro ngày càng lớn
Không chỉ chi phí leo thang, doanh thu cũng không thuận lợi để “gánh” khoản tiền lương khổng lồ. Theo KOFIC, trong tổng doanh thu của 37 phim thương mại Hàn Quốc ra rạp năm 2024, nguồn thu từ phòng vé chiếm tới 68%.
Trong khi đó, doanh thu từ các nền tảng OTT chỉ chiếm vỏn vẹn 3%, giảm mạnh so với giai đoạn dịch bệnh. Điều này phản ánh phim thương mại vẫn phụ thuộc nặng nề vào rạp chiếu.
Trong bối cảnh giá vé trung bình có xu hướng giảm, lượng khán giả chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch và thị trường ngoài rạp chững lại, khả năng sinh lời của phim ngày càng suy yếu. Các khoản chi cố định như cát-xê vẫn giữ nguyên, nhưng kênh thu hồi vốn lại thu hẹp.
Nhà phê bình điện ảnh Lee Ji Hye nhận định với Etoday: “Ngành phim vẫn bám vào tư duy an toàn bằng cách dựa vào ngôi sao. Nhưng thực tế cách làm đó không còn an toàn nữa. Không có gì đảm bảo rằng chỉ cần có sao lớn là sẽ vượt điểm hòa vốn”.
Theo bà, việc giảm cát-xê diễn viên không phải giải pháp thực tế. “Thù lao là hệ quả chứ không phải nguyên nhân. Vấn đề nằm ở mô hình sản xuất và phân bổ ngân sách. Điều cần thiết lúc này là thiết kế lại cách lập dự toán, mô hình chia lợi nhuận và cả tiêu chí xác định quy mô dự án”, bà nói.
Một số chuyên gia cho rằng ngành điện ảnh Hàn Quốc cần đa dạng hóa chiến lược sản xuất, mạnh dạn đầu tư cho kịch bản, đạo diễn mới và gương mặt trẻ, thay vì chỉ đặt cược vào sức hút ngôi sao. Đồng thời, việc mở rộng nguồn thu từ quốc tế và nền tảng số cũng được xem là hướng đi cần thiết để giảm phụ thuộc vào phòng vé nội địa.
Để thay đổi thói quen sản xuất đã ăn sâu nhiều năm không phải điều dễ dàng. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và áp lực lợi nhuận, các nhà đầu tư vẫn ưu tiên lựa chọn an toàn là những cái tên bảo chứng phòng vé.
