Thịt nấu đông từ lâu đã trở thành món ăn đặc trưng của nhiều gia đình Việt mỗi khi tiết trời trở lạnh. Đặc biệt vào dịp Tết cổ truyền, món ăn này lại càng trở nên hấp dẫn khi ăn kèm cơm nóng và cùng người thân trò chuyện vui vẻ. Phần thịt trong suốt, mềm mịn, mát miệng khiến không ít người cho rằng đây là món ăn thanh nhẹ, tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn ấy lại tiềm ẩn những rủi ro dinh dưỡng không thể xem nhẹ.
Thịt nấu đông là món ăn được nhiều người yêu thích bởi hương vị thơm ngon và dễ ăn.
Thịt nấu đông tuy nhiều dinh dưỡng nhưng không hẳn là an toàn
Trao đổi với phóng viên Gia đình & Xã hội, Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang - Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng (Bệnh viện 198 - Bộ Công an) cho biết: "Thịt nấu đông là món ăn cung cấp nhiều năng lượng và đạm, nhưng không hề lành tính như nhiều người vẫn nghĩ. khi ninh lâu, collagen trong da và bì lợn chuyển hóa thành gelatin là một dạng protein dễ tiêu hóa hơn. Nhiều người tin rằng gelatin có tác dụng làm đẹp da, tốt cho xương khớp. Tuy nhiên, các tổng quan khoa học đăng trên MDPI năm 2023 chỉ ra rằng gelatin thực chất là sản phẩm thủy phân của collagen, được hấp thu tại ruột và không có tác dụng làm đẹp da một cách thần kỳ như những lời quảng cáo phổ biến".
Tuy là món ăn hấp dẫn nhưng không hẳn đây là món ăn tốt hoàn toàn cho sức khoẻ nếu ai không hiều đúng về giá trị dinh dưỡng của món ăn này.
Thịt đông thường được chế biến từ các phần như chân giò, bì lợn, tai, sụn, kết hợp cùng nấm hương, mộc nhĩ và được ninh trong thời gian dài. Chính quá trình nấu kéo dài này tạo ra cấu trúc đông tự nhiên cho món ăn, đồng thời làm giải phóng cả những thành phần có lợi lẫn những chất bất lợi cho sức khỏe.
Nguy cơ từ chất béo bão hòa và purin
Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất của thịt nấu đông là hàm lượng chất béo bão hòa cao, đặc biệt khi sử dụng nhiều chân giò và không loại bỏ lớp mỡ trắng. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, việc tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa làm tăng cholesterol máu, yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Trong món thịt nấu đông có sử dụng phần thịt chân giò và có nhiều lớp mỡ trắng, chính vì vậy món ăn này dễ làm tăng cholesterol máu.
Không dừng lại ở đó, thịt đông còn là món ăn giàu purin, do sử dụng nhiều mô liên kết như da, bì, tai và sụn đều là phần có hàm lượng purin cao hơn đáng kể so với thịt nạc. Đặc biệt, purin có khả năng tan trong nước. Khi ninh thịt trong 2–3 giờ, purin không bị phá hủy mà hòa tan hoàn toàn vào phần nước đông, khiến cả món ăn trở thành "nguồn purin đậm đặc".
Các nghiên cứu trong dinh dưỡng lâm sàng cho thấy, chế độ ăn nhiều purin là nguyên nhân trực tiếp làm tăng acid uric máu, dễ khởi phát hoặc tái phát cơn gout cấp, đồng thời làm trầm trọng hơn tình trạng bệnh thận mạn.
5 nhóm người nên tránh hoặc hạn chế tối đa
Từ góc độ dinh dưỡng và bệnh lý, Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang khuyến cáo 5 nhóm đối tượng sau không nên ăn thịt nấu đông, hoặc chỉ sử dụng ở mức rất hạn chế:
1. Người bị rối loạn mỡ máu, cholesterol cao
2. Người có nồng độ acid uric tăng hoặc đang mắc bệnh gout
3. Người mắc bệnh thận mạn
4. Người thừa cân, béo phì hoặc đang trong quá trình kiểm soát cân nặng
5. Người có hệ tiêu hóa kém, khó dung nạp chất béo
Mọi người đều cần phải biết cách ăn đúng và đủ để đảm bảo sức khoẻ của cả gia đình.
Ngay cả với người khỏe mạnh, người gầy cần bổ sung năng lượng, trẻ lớn, người lao động nặng hoặc người cao tuổi không mắc các bệnh chuyển hóa, việc ăn thịt đông cũng cần được kiểm soát chặt chẽ.
Theo khuyến nghị, mỗi lần chỉ nên ăn khoảng 50–80g, tối đa 1 lần/tuần, đồng thời tránh ăn kèm nhiều thực phẩm giàu tinh bột như cơm nếp, xôi hay bánh chưng để không làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể.
Ăn thế nào cho an toàn?
Tiến sĩ Giang nhấn mạnh, thịt nấu đông không phải món ăn nên xuất hiện thường xuyên trong bữa cơm gia đình, đặc biệt là với người có bệnh mạn tính. Nếu sử dụng, người chế biến nên:
- Giảm bớt da, bì và mỡ
- Ưu tiên thịt nạc vai, nạc mông – những phần ít chất béo bão hòa
- Tăng lượng nấm hương, mộc nhĩ
- Hạn chế ăn cùng các món chiên rán nhiều dầu mỡ
Ăn đúng cách và đúng đối tượng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, tránh biến một món ăn truyền thống thành gánh nặng cho sức khỏe.
Thịt nấu đông là món ăn truyền thống quen thuộc trong những ngày lạnh, nhưng không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng tùy tiện. Với hàm lượng chất béo bão hòa và purin cao, món ăn này tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với người mắc các bệnh chuyển hóa và bệnh mạn tính. Ngay cả người khỏe mạnh cũng cần ăn có kiểm soát, lựa chọn nguyên liệu phù hợp và tần suất hợp lý để tránh gây gánh nặng cho tim mạch, thận và hệ chuyển hóa. Ăn đúng và ăn vừa đủ chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
