Bộ phim Mẹ vắng nhà (ra mắt năm 1979) do NSND Nguyễn Khánh Dư đạo diễn, dựa trên truyện ngắn Người mẹ cầm súng và Mẹ vắng nhà của nhà văn Nguyễn Thi.
Bộ phim là một trong những tác phẩm tiêu biểu của điện ảnh Việt thời kỳ đầu, giành giải Bông sen vàng cho phim truyện nhựa tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5, giải thưởng tại Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary 1980.
Thành công của bộ phim phải kể đến vai diễn nữ du kích Út Tịch do NSƯT Ngọc Thu đảm nhận. Đây cũng chính là vai diễn để đời của nữ nghệ sĩ.
Đóng vai mẹ 5 con khi mới 23 tuổi
NSƯT Ngọc Thu sinh năm 1956, khởi đầu sự nghiệp diễn xuất với vai Thoa - người vợ liệt sĩ trong bộ phim nhựa Bức tường không xây của đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi. Một tác phẩm được giới chuyên môn đánh giá cao vào thời điểm đó.
Xuất thân là cô gái Hà Nội gốc, được xem là tiểu thư, đài các, ít chịu vất vả, Ngọc Thu lại thường hóa thân vào những nhân vật nghèo khó, thậm chí bất hạnh. Nhân vật của bà hiếm khi được khoác lên mình những bộ trang phục giàu sang, ít khi nở nụ cười và lời thoại cũng không nhiều.
Năm 1979, Ngọc Thu được đạo diễn Nguyễn Khánh Dư giao cho vai chính trong phim Mẹ vắng nhà. Để đóng thành công nhân vật trong phim, bà đã đi thực tế tại quê chị Út Tịch. Bà được bà con xung quanh nhận xét là khá giống nhân vật nguyên mẫu ngoài đời.
Vai diễn chị Út Tịch của NSƯT Ngọc Thu trong phim.
Khi quay bộ phim này, NSƯT Ngọc Thu khi đó mới 23 tuổi chưa lập gia đình. Vì vậy phân đoạn khiến bà ngượng ngùng nhất chính là cảnh cho con bú. Dù có diễn viên đóng thế là mẹ ruột của em bé, Ngọc Thu vẫn phải diễn đến đoạn vén áo, xung quanh là ê-kíp và rất đông người khiến diễn viên ngại ngùng.
Ngoài ra, Ngọc Thu cũng gặp thử thách khi diễn xuất cùng 5 em nhỏ, trong đó chỉ có bé Vân Dung đã quen với việc đóng phim.
Sau thành công của Mẹ vắng nhà, Ngọc Thu tham gia một số dự án như 12A và 4H, Anh và em, Chuyện vặt gia đình, Bức tường không xây, Đàn chim trở về, Sơn ca trong thành phố... Tuy nhiên vai diễn chị Út Tịch vẫn không hề mờ phai trong tâm trí khán giả.
Hôn nhân bình yên bên ông xã là NSND
Bên cạnh sự nghiệp, NSƯT Ngọc Thu còn được ngưỡng mộ bởi cuộc hôn nhân với NSND Bùi Bài Bình. Vốn là bạn học cùng lớp tại Trường Sân khấu - Điện ảnh (nay là Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội), hai người dần cảm mến và về chung một nhà năm 1981. Những ngày tháng đầu hôn nhân, vợ chồng bà có những lúc túng thiếu đến cùng cực.
NSƯT Ngọc Thu và ông xã - NSND Bùi Bài Bình.
Cuối những năm 1990, bà sớm gác lại giấc mơ diễn viên. Vì nghề diễn không đủ trang trải, Ngọc Thu quyết định mở một quán cà phê nhỏ tại nhà để cải thiện kinh tế, đồng thời chăm sóc cho gia đình để chồng chuyên tâm theo đuổi nghiệp diễn. Công việc kinh doanh, chăm sóc con cái khiến bà chỉ có thể tham gia một số vai ngắn, không phải di chuyển xa.
Về hưu sớm năm 2006, nữ NSƯT từng thừa nhận đây là quyết định khó khăn vì không thể đi trọn cuộc đời với phim ảnh. Tuy nhiên, đổi lại bà cũng có thành công riêng với "hai cậu con trai ngoan, người chồng hiền hậu".
Nữ nghệ sĩ có cuộc sống an yên tuổi xế chiều.
Ở tuổi xế chiều, khi đã đi qua những năm tháng thăng trầm và nỗi lo kinh tế, NSƯT Ngọc Thu tận hưởng cuộc sống bình dị và an yên bên gia đình.
Khi có thời gian rảnh, vợ chồng nữ nghệ sĩ thường tụ họp cùng đồng nghiệp thân thiết để hàn huyên trò chuyện, hay cùng nhau đi du lịch.
